با افزایش سن، تغییرات طبیعی در مفاصل بدن رخ میدهد که یکی از شایعترین نتایج آن، بروز آرتروز است. آرتروز یا ساییدگی مفصل، یکی از مهمترین دلایل دردهای مزمن در سالمندان محسوب میشود و میتواند کیفیت زندگی، استقلال حرکتی و حتی سلامت روان افراد را بهشدت تحت تأثیر قرار دهد. همین موضوع باعث شده کنترل درد آرتروز در سالمندان اهمیت زیادی پیدا کند.
درد، خشکی مفصل، محدودیت حرکت و کاهش توانایی انجام کارهای روزمره از جمله مشکلاتی هستند که بسیاری از سالمندان با آن دست و پنجه نرم میکنند. کنترل درد آرتروز در سالمندان تنها به مصرف مسکن محدود نمیشود. امروزه رویکردهای نوین پزشکی بر مدیریت چندجانبه درد تأکید دارند؛ یعنی ترکیبی از درمانهای دارویی، روشهای غیردارویی، اصلاح سبک زندگی و حمایت روانی
آرتروز چیست و چرا در سالمندان شایعتر است؟
آرتروز نوعی بیماری مفصلی است که در اثر تخریب تدریجی غضروف مفصل ایجاد میشود. غضروف مانند یک ضربهگیر عمل میکند و حرکت نرم استخوانها را ممکن میسازد. با از بین رفتن این لایه محافظ، استخوانها به هم ساییده میشوند و درد، التهاب و محدودیت حرکتی ایجاد میشود. دلایل شایع آرتروز در سالمندان به شرح زیر است:
- افزایش سن و فرسودگی طبیعی مفاصل
- کاهش قدرت عضلات اطراف مفصل
- اضافه وزن و فشار بیشتر بر مفاصل
- سابقه آسیب یا شکستگی
- ژنتیک
- کمتحرکی یا فعالیتهای تکراری نادرست
مفاصل درگیر آرتروز در سالمندان
انتخاب بهترین روش کنترل درد آرتروز در سالمندان نیازمند شناخت مفاصل درگیر آرتروز است. آرتروز میتواند هر مفصلی را درگیر کند، اما برخی نواحی بیشتر آسیب میبینند:
- زانو
- لگن
- شانه
- ستون فقرات
- انگشتان دست
درد در این مفاصل میتواند انجام سادهترین فعالیتها مانند راه رفتن، لباس پوشیدن یا بلند شدن از صندلی را دشوار کند.
اهمیت کنترل درد آرتروز در سالمندان
در مورد اهمیت کنترل درد آرتروز در سالمندان باید به این نکته اشاره کرد که کنترل مناسب درد تنها برای کاهش ناراحتی جسمی نیست، بلکه نقش مهمی در حفظ استقلال سالمندان دارد. درد مزمن درمان نشده میتواند منجر به موارد زیر شود:
- افسردگی و اضطراب
- کاهش تحرک و تحلیل عضلات
- افزایش خطر زمین خوردن
- وابستگی به دیگران
- کاهش کیفیت خواب
اصول کلی کنترل درد آرتروز در سالمندان
بهترین رویکرد در کنترل درد آرتروز در سالمندان، درمان مرحلهای و ترکیبی است. یعنی بسته به شدت بیماری، شرایط جسمی و سن بیمار، چند روش به صورت همزمان استفاده میشود. از جمله اصول مهم در این رویکرد میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- کمعارضه بودن درمان
- حفظ ایمنی بیمار
- پرهیز از مصرف طولانیمدت مسکنهای قوی
- تمرکز بر بهبود عملکرد مفصل، نه فقط کاهش درد
درمانهای غیر دارویی؛ پایه اصلی کنترل درد
یکی از رایجترین روشهای کنترل درد آرتروز در سالمندان استفاده از درمانهای غیردارویی است که در ادامه با بهترین روشها آشنا میشویم.
اصلاح سبک زندگی
یکی از مهمترین اقدامات، تغییر سبک زندگی است. این تغییرات میتوانند تأثیر چشمگیری بر کاهش درد داشته باشند.
از جمله اقدامات مؤثر میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- کاهش وزن در صورت اضافه وزن
- پرهیز از نشستن یا ایستادن طولانی
- استفاده از کفش مناسب
- اجتناب از حرکات ناگهانی و فشار بیشازحد
ورزش و فعالیت بدنی مناسب سالمندان
برخلاف تصور عمومی، استراحت مطلق برای آرتروز مضر است و تأثیری در کنترل درد آرتروز در سالمندان ندارد. بلکه فعالیت بدنی صحیح و انجام ورزشهای مفید مانند موارد زیر میتواند درد را کاهش دهد:
- پیادهروی ملایم
- حرکات کششی آرام
- ورزشهای آبی
- تمرینات تقویت عضلات اطراف مفصل
فیزیوتراپی
فیزیوتراپی یکی از مؤثرترین روشها برای کنترل درد آرتروز در سالمندان و بهبود حرکت مفصل است. فیزیوتراپیست با استفاده از تمرینات تخصصی و دستگاههای درمانی به کاهش التهاب و افزایش انعطافپذیری کمک میکند.
درمانهای دارویی؛ با احتیاط و تحت نظر پزشک
استفاده از درمانهای دارویی در کنترل درد آرتروز در سالمندان رایج است اما مصرف دارو باید با دقت زیادی انجام شود؛ زیرا احتمال عوارض جانبی در این سنین بیشتر است. از جمله داروهای رایج میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- مسکنهای ساده
- داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی (با احتیاط)
- پمادها و داروهای موضعی
تزریقهای مفصلی؛ رویکردی کمتهاجمی
در مواردی که با روشهای امکان کنترل درد آرتروز در سالمندان وجود ندارد، تزریقهای مفصلی میتوانند گزینه مناسبی باشند. انواع تزریقها به شرح زیر است:
- تزریق کورتون برای کاهش التهاب
- تزریق ژل یا هیالورونیک اسید
- تزریق PRP یا روشهای نوینتر
این روشها معمولاً به کاهش درد و بهبود حرکت کمک میکنند.
کنترل درد آرتروز شانه در سالمندان
درد شانه میتواند انجام کارهایی مانند لباس پوشیدن یا بالا بردن دست را دشوار کند. در بسیاری از موارد، درمان آرتروز شانه بدون جراحی شامل ترکیبی از روش فیزیوتراپی، تزریقهای موضعی و اصلاح حرکات روزمره است که نتایج قابل قبولی به همراه دارد.
کنترل درد آرتروز زانو در سالمندان
زانو یکی از پرتحملترین مفاصل بدن است و آرتروز آن در سالمندان بسیار شایع است. خوشبختانه در بسیاری از بیماران، درمان آرتروز زانو بدون جراحی با استفاده از ورزش درمانی، کاهش وزن، تزریقهای مفصلی و روشهای نوین کنترل درد امکانپذیر است.
نقش تغذیه در کاهش درد آرتروز
تغذیه سالم میتواند التهاب بدن را کاهش دهد و به سلامت مفاصل کمک کند. در نتیجه تغذیه یکی از عواملی است که در کنترل درد آرتروز در سالمندان نقش مهمی ایفا میکند. در جدول زیر مواد غذایی مفید و مضر برای سالمندان ذکر شده است:
| مواد غذایی مفید | مواد غذایی مضر |
| ماهیهای چرب (امگا ۳)
سبزیجات و میوهها مغزها و دانهها لبنیات کمچرب |
غذاهای فرآوریشده
قند و شیرینی زیاد چربیهای ناسالم |
مکملهای مفید برای سالمندان مبتلا به آرتروز
برخی مکملها، مانند موارد زیر، میتوانند به کاهش درد و بهبود عملکرد مفصل در سالمندان کمک کنند:
- ویتامین D
- کلسیم
- گلوکزامین و کندرویتین
در مورد این مکملها باید به این نکته توجه کرد که مصرف آنها باید با نظر پزشک انجام شود.
نقش سلامت روان در کنترل درد سالمندان
درد مزمن تنها یک مشکل جسمی نیست. اضطراب، افسردگی و احساس ناتوانی از جمله عواملی هستند که میتوانند شدت درد را افزایش دهند. توجه به سلامت روان بخش مهمی از درمان درد سالمندان محسوب میشود. از راهکارهای مهم در تأمین سلامت روان میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- حمایت خانواده
- فعالیتهای اجتماعی
- مشاوره روانشناسی در صورت نیاز
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده موارد زیر، برای کنترل درد آرتروز در سالمندان باید به فوق تخصص درد یا کلینیک درد پیشرفته مراجعه کرد:
- درد شدید و مداوم
- تورم یا قرمزی مفصل
- محدودیت شدید حرکتی
- عدم پاسخ به درمانهای معمول
کنترل درد آرتروز در سالمندان نیازمند رویکردی جامع، ایمن و فردمحور است. ترکیب اصلاح سبک زندگی، ورزش مناسب، فیزیوتراپی، درمانهای دارویی کنترلشده و روشهای کمتهاجمی میتواند در بسیاری از سالمندان به کاهش درد و افزایش کیفیت زندگی منجر شود. توجه به سلامت روان و حمایت خانواده نیز نقش مکمل و بسیار مهمی در این مسیر دارد.
در این راه انتخاب فوق تخصص درد برای افزایش احتمال موفقیت بهترین روش کنترل درد آرتروز در سالمندان از اهمیت ویژهای برخوردار است. بهرهگیری از روشهای درمانی نوین و مشاوره تخصصی دکتر فولادی فلوشیپ فوقتخصصی کنترل و درمان درد از دانشگاه علوم پزشکی تهران، میتواند مسیر کنترل و مدیریت درد در سالمندان را هموارتر کرده و کیفیت زندگی آنها را به میزان قابل توجهی افزایش دهد.
راههای ارتباط با دکتر فؤاد فولادی
- شماره تماس:
- آدرس مطب:
- اینستاگرام
